Podwójne widzenie, określane w terminologii medycznej jako diplopia, polega na postrzeganiu jednego obiektu w postaci dwóch oddzielnych obrazów. Jest to jeden z bardziej uciążliwych objawów zgłaszanych przez pacjentów, ponieważ utrudnia czytanie, poruszanie się i prowadzenie samochodu, a niekiedy towarzyszą mu zawroty głowy. Warto pamiętać, że podwójne widzenie nie jest chorobą samą w sobie, lecz sygnałem, że w obrębie narządu wzroku lub układu nerwowego dzieje się coś niepokojącego. Skąd biorą się takie zaburzenia widzenia i kiedy należy jak najszybciej zgłosić się do specjalisty?
Przyczyny podwójnego widzenia
Przyczyny podwójnego widzenia bywają bardzo różne, ponieważ za pojedyncze postrzeganie otoczenia odpowiada złożony mechanizm obejmujący optykę oka, mięśnie poruszające gałkami ocznymi, nerwy czaszkowe oraz ośrodkowy układ nerwowy. W prawidłowych warunkach obraz przedmiotu pada na korespondujące punkty siatkówek obu oczu, a mózg łączy dwa oddzielne obrazy w jedną całość. Zaburzenie któregokolwiek elementu tego układu może powodować podwójne widzenie.
W praktyce klinicznej przyczyny podwójnego widzenia dzieli się przede wszystkim na okulistyczne i neurologiczne.
- Choroby oczu i zaburzenia optyki: wady refrakcji, niewłaściwie dobrana korekcja okularowa, astygmatyzm, zaćma, uszkodzenia rogówki i przymglenia rogówki, podwichnięcie soczewki, zmiany w ciele szklistym, a także choroby siatkówki, w tym odwarstwienie siatkówki.
- Zaburzenia neurologiczne: porażenia nerwów czaszkowych III, IV i VI unerwiających mięśnie zewnątrzgałkowe, zmiany niedokrwienne, udar mózgu, tętniaki, stwardnienie rozsiane, guzy oraz inne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym.
- Urazy głowy i twarzoczaszki, w których dochodzi do uszkodzenia nerwów, zakleszczenia mięśni w szczelinie złamania lub zmiany położenia gałki ocznej w oczodole.
- Choroby autoimmunologiczne i choroby ogólnoustrojowe: miastenia gravis, w której pierwszymi objawami bywają dwojenie i opadanie powiek, oraz orbitopatia tarczycowa. Wskazuje się również na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze jako czynniki sprzyjające niedokrwiennym porażeniom nerwów gałkoruchowych.
- Pierwotne zaburzenia równowagi mięśniowej, w tym zez oraz zez ukryty, który przy nagłej dekompensacji może dawać dwojenie u osoby dorosłej.
Warto podkreślić, że u zdrowych osób występuje również diplopia fizjologiczna, o której na co dzień się nie wie. Chwilowe podwójne widzenie przedmiotów leżących poza płaszczyzną fiksacji jest zjawiskiem prawidłowym i zwykle pozostaje tłumione przez mózg. Patologiczne podwójne widzenie różni się od niej tym, że dotyczy obiektu, na który patrzy się wprost, i utrzymuje się mimo zmiany kierunku spojrzenia.
Podwójne widzenie objawy – jak rozpoznać problem ze wzrokiem?
Podstawowy objaw jest z pozoru oczywisty: osoba widzi dwa obrazy jednego obiektu zamiast jednego. Obrazy te mogą leżeć obok siebie, jeden nad drugim lub być względem siebie przechylone, a niekiedy częściowo się nakładają. Prostym sposobem wstępnego rozróżnienia jest zasłonięcie jednego oka. Jeśli dwojenie ustępuje, mowa o dwojeniu obuocznym; jeśli utrzymuje się nadal, dolegliwość ma charakter jednooczny.
Podwójne widzenie rzadko występuje w izolacji. Wśród objawów towarzyszących wymienia się:
- zamazany obraz i pogorszenie ostrości wzroku w chorym oku,
- zawroty głowy, ból głowy oraz uczucie osłabienia,
- trudności z czytaniem, chodzeniem i prowadzeniem samochodu,
- opadanie powieki, nierówność źrenic lub ograniczenie ruchomości gałki ocznej,
- charakterystyczne, wymuszone pochylenie głowy, które osoby trzecie zauważają czasem wcześniej niż sam pacjent.
Kompensacyjne ustawienie głowy bywa szczególnie istotnym sygnałem u małego dziecka, które nie potrafi opisać swoich dolegliwości. Podwójne widzenie jest objawem, a nie chorobą samą w sobie, dlatego jego pojawienie się zawsze wymaga ustalenia przyczyny. Nagłe wystąpienie dwojenia, zwłaszcza z bólem głowy, opadnięciem powieki czy zaburzeniami mowy, może być objawem udaru mózgu lub tętniaka i stanowi wskazanie do pilnej konsultacji lekarskiej. W takiej sytuacji problem należy jak najszybciej zgłosić lekarzowi.
W naszym centrum medycznym szybko umówisz się na wizytę z lekarzem. Skontaktuj się z nami pod numerem 12 333 777 1 lub skorzystaj z całodobowej rejestracji online!
Diplopia – jakie są rodzaje podwójnego widzenia
Podwójne widzenie diplopia dzieli się przede wszystkim według tego, czy występuje przy patrzeniu jednym okiem, czy obojgiem oczu. Ten podział porządkuje dalsze postępowanie, ponieważ obie postacie mają odmienne mechanizmy powstawania.
|
Cecha |
Diplopia jednooczna |
Diplopia obuoczna |
|
Zachowanie po zasłonięciu jednego oka |
dwojenie utrzymuje się w chorym oku |
dwojenie ustępuje |
|
Mechanizm |
nieprawidłowości w obrębie jednego oka: rogówki, soczewki, tęczówki, siatkówki |
brak koordynacji mięśni poruszających gałkami ocznymi, nieprawidłowe ustawienie oczu |
|
Typowe przyczyny |
astygmatyzm, zaćma, przymglenia rogówki, podwichnięcie soczewki, źle dobrane szkła |
porażenia nerwów czaszkowych, urazy, miastenia gravis, choroby tarczycy, zez |
|
Częstość |
zdecydowanie rzadsza |
dominująca większość przypadków |
W diplopii jednoocznej obraz powstaje w niewłaściwym miejscu siatkówki lub ulega rozszczepieniu wskutek zaburzeń optyki, dlatego dwojenie nie znika po zamknięciu drugiego oka. Obuoczne podwójne widzenie pojawia się natomiast wtedy, gdy mięśnie działają nieprawidłowo i osie widzenia przestają biec zgodnie — obraz odbierany w prawym oku i obraz w lewym oku odbierane są wówczas z różnych kierunków przestrzennych i nie ulegają zlaniu.
Dodatkowo określa się kierunek zdwojenia. Wyróżnia się dwojenie poziome, pionowe, skośne oraz rotacyjne, w którym obrazy wydają się przechylone. Ustalenie, czy dwa obrazy leżą obok siebie, czy jeden nad drugim, pomaga wskazać mięsień lub nerw objęty uszkodzeniem, co ma znaczenie przy planowaniu badań.
Jak wygląda diagnostyka podwójnego widzenia u neurologa?
Diagnostyka diplopii ma charakter interdyscyplinarny i zwykle wymaga współpracy okulisty oraz neurologa. Celem badania jest potwierdzenie, że dwojenie rzeczywiście występuje, ustalenie jego mechanizmu i wskazanie dalszego postępowania.
Postępowanie diagnostyczne zazwyczaj obejmuje kolejne etapy:
- szczegółowy wywiad: okoliczności i tempo pojawienia się objawu, przebyte urazy głowy, choroby ogólnoustrojowe, w tym cukrzyca i nadciśnienie tętnicze;
- test zasłaniania oczu, który pozwala różnicować dwojenie jednooczne i obuoczne;
- podstawowe badanie okulistyczne: ocena ostrości wzroku, reakcji źrenic na światło oraz badanie przedniego odcinka w lampie szczelinowej, uzupełnione oceną dna oka;
- ocena ruchów oczu w dziewięciu kierunkach spojrzenia, badanie ruchomości biernej gałek ocznych oraz ocena widzenia obuocznego, między innymi na synoptoforze i za pomocą karty Hessa;
- badania obrazowe: tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, wykorzystywane przy podejrzeniu zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, oczodole lub po urazach; w wybranych sytuacjach stosuje się także diagnostykę ultrasonograficzną i badanie elektromiograficzne;
- badania dodatkowe ukierunkowane na choroby ogólnoustrojowe, jeśli wywiad sugeruje ich udział.
Wybór metody obrazowej zależy od podejrzewanej przyczyny, dlatego o zakresie badań decyduje lekarz. Wczesna diagnoza ma tu istotne znaczenie, ponieważ część przyczyn dwojenia wymaga natychmiastowego leczenia.
Leczenie podwójnego widzenia
Leczenie podwójnego widzenia zależy przede wszystkim od jego przyczyny — dwojenie jest objawem, a terapia dotyczy schorzenia, które je wywołało. Z tego powodu nie istnieje jedna uniwersalna metoda, a postępowanie ustala specjalista po zakończeniu diagnostyki.
Wśród metod leczenia podwójnego widzenia wymienia się:
- leczenie choroby podstawowej: wyrównanie cukrzycy i nadciśnienia, terapię chorób tarczycy, leczenie miastenii, postępowanie w chorobach neurologicznych;
- korekcję optyczną: prawidłowo dobrane szkła, leczenie zaćmy lub zmian rogówki w przypadku dwojenia jednoocznego;
- okulary pryzmatyczne, które wyrównują kąt odchylenia gałki ocznej i mogą znosić dwojenie, choć ich możliwości bywają ograniczone przy dwojeniu we wszystkich kierunkach spojrzenia;
- ćwiczenia ortoptyczne i ćwiczenia ruchomości oczu, poprawiające koordynację mięśni gałkoruchowych i wspierające przywracanie widzenia obuocznego;
- fizykoterapię, stosowaną pomocniczo, zwłaszcza w porażeniach pourazowych;
- toksynę botulinową, wykorzystywaną w celu osłabienia napięcia nadczynnego mięśnia w zezie;
- operację mięśni gałkoruchowych, rozważaną przy utrwalonym zezie i braku poprawy po leczeniu zachowawczym.
W porażeniach nerwów gałkoruchowych leczenie operacyjne zaleca się zwykle dopiero po kilkumiesięcznym okresie obserwacji, ponieważ część porażeń może cofać się samoistnie. Decyzja o wyborze metody należy do lekarza, który uwzględnia przyczynę, czas trwania objawu i stan widzenia obuocznego. Samodzielne dobieranie korekcji lub odkładanie wizyty bywa niekorzystne, dlatego przy utrzymującym się dwojeniu zaleca się konsultację okulisty, a w razie potrzeby również neurologa.
Źródła:
M. Kolenda-Parakiel, M. Misiuk-Hojło, Okulistyczna diagnostyka diplopii (2009)
E. Tokarz-Sawińska, E. Lachowicz, Leczenie zachowawcze dwojenia u pacjentów po urazach głowy (2015)
