USG Doppler tętnic szyjnych to nieinwazyjne i bezbolesne badanie obrazowe, które umożliwia ocenę przepływu krwi w naczyniach doprowadzających ją do mózgu. Ze względu na bezpieczeństwo i szeroką dostępność usg tętnic szyjnych zalicza się do podstawowych metod diagnostyki naczyniowej. Coraz częściej wskazuje się na jego znaczenie w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym w wczesnym wykrywaniu zmian, które mogą przez długi czas nie dawać żadnych objawów. Na czym dokładnie polega badanie dopplerowskie tętnic szyjnych i dlaczego bywa tak istotne dla zdrowia?
Badanie Doppler tętnic szyjnych – na czym polega?
Badanie dopplerowskie tętnic szyjnych wykorzystuje zjawisko fizyczne opisane w XIX wieku przez austriackiego fizyka Christiana Dopplera. Polega ono na zmianie częstotliwości fal ultradźwiękowych wysyłanych przez głowicę aparatu, które odbijają się od płynących w naczyniach krwinek i wracają do głowicy. Zarejestrowana zmiana częstotliwości, nazywana przesunięciem dopplerowskim, jest proporcjonalna do prędkości przepływu krwi, co pozwala ocenić, jak swobodnie krew przemieszcza się w danym naczyniu. Na tej zasadzie opiera się badanie dopplerowskie – łączy klasyczny obraz ultrasonograficzny z analizą samego przepływu.
W praktyce USG dopplerowskie tętnic szyjnych obejmuje zwykle trzy uzupełniające się etapy. Pierwszym jest obrazowanie w prezentacji B (tzw. B-mode), czyli klasyczny, czarno-biały obraz ultrasonograficzny, który służy uwidocznieniu naczyń, ocenie ich przebiegu oraz budowy ściany. Kolejny etap wykorzystuje tzw. dopler kolorowy, w którym przepływ krwi zostaje przedstawiony w barwach – najczęściej czerwonej i niebieskiej – w zależności od kierunku, w jakim krew płynie względem głowicy. Ostatnim elementem jest analiza spektralna, która umożliwia dokładniejszą, liczbową ocenę prędkości i charakteru przepływu w wybranym miejscu.
Tak przeprowadzone badanie dopplera tętnic szyjnych daje pełniejszy obraz niż samo klasyczne USG, ponieważ pokazuje nie tylko wygląd naczynia, lecz także to, co dzieje się z przepływającą przez nie krwią. Dzięki połączeniu tych informacji usg tętnic szyjnych pozwala ocenić drożność naczyń doprowadzających krew do mózgu oraz wychwycić ewentualne odcinkowe zaburzenia przepływu, wymagające dalszej, pogłębionej diagnostyki.
Czy do USG Doppler trzeba się przygotować?
Jedną z zalet, na które często się wskazuje, jest to, że USG dopplerowskie tętnic szyjnych nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo, nie ma też potrzeby wcześniejszego odstawiania przyjmowanych na stałe leków ani wykonywania dodatkowych czynności w dniu poprzedzającym badanie. W praktyce oznacza to, że badanie dopplera tętnic szyjnych można wykonać w zasadzie w dowolnym momencie, również tego samego dnia, w którym pacjent zgłasza się do gabinetu.
Warto jednak pamiętać o kilku prostych kwestiach, które mogą ułatwić przeprowadzenie badania. Ze względu na to, że głowicę przykłada się do skóry szyi, zaleca się założenie wygodnego ubrania, które nie zasłania tej okolicy i nie uciska naczyń – pomocna bywa rezygnacja z golfów, szalików czy naszyjników. Ponieważ w trakcie badania na skórę nanoszony jest żel ultrasonograficzny, dobrze jest również mieć przy sobie chusteczki lub ręcznik, choć zwykle udostępnia je sama pracownia.
Jeśli pacjent posiada wyniki wcześniejszych badań obrazowych lub opis poprzedniego USG tętnic szyjnych, warto zabrać je ze sobą. Umożliwia to porównanie obrazu naczyń w czasie i ocenę, czy w obrębie ściany tętnic doszło do jakichkolwiek zmian. Tak niewielkie przygotowanie sprawia, że badanie dopplerowskie pozostaje metodą wygodną i łatwo dostępną zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza.
W naszym centrum medycznym szybko umówisz się na wizytę z lekarzem. Skontaktuj się z nami pod numerem 12 333 777 1 lub skorzystaj z całodobowej rejestracji online!
Kiedy warto wykonać USG Doppler tętnic szyjnych?
Wskazania do wykonania badania dopplerowskiego tętnic szyjnych ustala zawsze lekarz, jednak wskazuje się na kilka sytuacji, w których USG doppler tętnic szyjnych bywa szczególnie przydatne. Badanie to służy przede wszystkim ocenie naczyń doprowadzających krew do mózgu, dlatego zaleca się je zwłaszcza u osób, u których istnieje podwyższone ryzyko rozwoju miażdżycy lub jej powikłań.
W praktyce do wykonania USG tętnic szyjnych skłaniają najczęściej:
- czynniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, cukrzyca, palenie tytoniu czy otyłość;
- starszy wiek oraz obciążający wywiad rodzinny w kierunku miażdżycy, udaru mózgu lub zawału serca;
- objawy mogące sugerować niedokrwienie ośrodkowego układu nerwowego, na przykład przemijające zaburzenia mowy, widzenia, równowagi czy czucia;
- stwierdzone wcześniej zmiany miażdżycowe w innych naczyniach lub potrzeba monitorowania znanego już zwężenia;
- kwalifikacja do niektórych zabiegów oraz ocena naczyń po wcześniejszym leczeniu.
Podkreśla się, że wczesne zmiany w obrębie ściany tętnic mogą przez długi czas nie dawać żadnych dolegliwości. Z tego względu badanie dopplera tętnic szyjnych bywa wykonywane również profilaktycznie, jeszcze zanim pojawią się objawy, w celu oceny stanu naczyń i wychwycenia ewentualnych nieprawidłowości. O tym, czy i kiedy warto wykonać badanie dopplerowskie w konkretnym przypadku, decyduje lekarz na podstawie wywiadu, obrazu klinicznego oraz indywidualnych czynników ryzyka danego pacjenta.
Co może wykryć USG Doppler?
USG Doppler tętnic szyjnych pozwala ocenić zarówno budowę samych naczyń, jak i sposób, w jaki przepływa przez nie krew. Dzięki połączeniu klasycznego obrazu ultrasonograficznego z analizą przepływu badanie dopplerowskie umożliwia wykrycie nieprawidłowości, które nie zawsze dają objawy, a mogą mieć znaczenie dla ryzyka wystąpienia udaru mózgu. Zakres tego, co można uwidocznić w trakcie badania, jest stosunkowo szeroki.
Do zmian i nieprawidłowości, które może wykryć USG dopplerowskie tętnic szyjnych, zalicza się między innymi:
- pogrubienie kompleksu błona wewnętrzna–błona środkowa (tzw. IMT), uznawane za jeden z wczesnych wskaźników rozwoju miażdżycy;
- obecność blaszek miażdżycowych wraz z oceną ich wielkości, budowy oraz powierzchni;
- zwężenie światła tętnicy oraz jego stopień, istotny przy ocenie ryzyka i kwalifikacji do dalszego postępowania;
- niedrożność naczynia, czyli całkowite zamknięcie przepływu w danym odcinku tętnicy;
- odcinkowe zaburzenia przepływu oraz zmiany jego kierunku, mogące wskazywać na patologię w obrębie naczyń;
- nieprawidłowości przebiegu tętnic, takie jak wydłużenia, zagięcia czy pętle naczyniowe;
- rzadsze zmiany o charakterze niemiażdżycowym, na przykład rozwarstwienie ściany naczynia.
Warto podkreślić, że samo wykrycie tych zmian w badaniu dopplera tętnic szyjnych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem choroby ani z koniecznością leczenia. Wynik USG stanowi jeden z elementów diagnostyki, który lekarz interpretuje w powiązaniu z wywiadem, obrazem klinicznym oraz ewentualnymi wynikami innych badań. W części przypadków stwierdzone nieprawidłowości wymagają jedynie okresowej kontroli, w innych mogą być wskazaniem do poszerzenia diagnostyki lub konsultacji specjalistycznej.
Jaki lekarz kieruje na badanie Dopplera tętnic szyjnych?
Stan tętnic szyjnych jest ściśle związany z kondycją całego układu sercowo-naczyniowego, skierowanie na USG Doppler tętnic szyjnych bardzo często wystawia kardiolog lub lekarz rodzinny. To właśnie w gabinecie kardiologicznym ocena naczyń doprowadzających krew do mózgu stanowi naturalne uzupełnienie diagnostyki serca i układu krążenia, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka miażdżycy.
Kardiolog może zalecić badanie dopplerowskie między innymi:
- u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami gospodarki lipidowej lub cukrzycą, czyli w sytuacjach sprzyjających rozwojowi miażdżycy;
- w ramach oceny ogólnego zaawansowania zmian miażdżycowych w organizmie, gdy stwierdzono je już w innych naczyniach;
- u osób z chorobą wieńcową lub po przebytym zawale serca;
- przy kwalifikacji do niektórych zabiegów kardiologicznych lub kardiochirurgicznych;
- w celu monitorowania stanu tętnic szyjnych w czasie i oceny skuteczności wdrożonego leczenia.
Skierowanie na USG tętnic szyjnych wystawić mogą jednak także inni lekarze – przede wszystkim lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który jako pierwszy zwraca uwagę na czynniki ryzyka, a także neurolog, angiolog czy chirurg naczyniowy. Samo badanie powinien natomiast wykonywać lekarz z odpowiednim przeszkoleniem i doświadczeniem w diagnostyce dopplerowskiej. Warto również pamiętać, że badanie dopplera tętnic szyjnych można wykonać prywatnie, bez skierowania, jednak interpretację wyniku i decyzję o dalszym postępowaniu zawsze warto skonsultować z lekarzem, który uwzględni indywidualną sytuację danego pacjenta.
Źródła:
G. Madycki, M. Gabriel, P. Hawro, K. Pawlaczyk, W. Kuczmik, T. Urbanek, Zalecenia dotyczące wykonywania badań USG dupleks dopler tętnic szyjnych i kręgowych Polskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (2014).
M. Elwertowski, G. Małek, Standardy badań ultrasonograficznych Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego – aktualizacja. Badanie zewnątrzczaszkowych odcinków tętnic szyjnych oraz kręgowych (2014).
A. Ustymowicz, Ultrasonografia dopplerowska z obrazowaniem przepływu krwi w kolorze (USG-kolor Doppler) w diagnostyce okulistycznej – doświadczenia własne i przegląd literatury (2008).
