Wskaźnik HOMA-IR: co to jest, jak obliczyć wynik i jak go interpretować?

Interpretacja HOMA-IR nie jest jednak tak prosta, jak mogłoby wynikać z wielu internetowych kalkulatorów. Nie istnieje jeden uniwersalny punkt odcięcia HOMA-IR, który u każdej osoby pozwalałby rozpoznać insulinooporność. Wynik zależy m.in. od wieku, populacji, stanu metabolicznego oraz metody laboratoryjnego oznaczenia insuliny. 

Dlatego HOMA-IR należy traktować jako parametr pomocniczy, interpretowany razem z objawami, wywiadem medycznym i innymi wynikami badań – a nie jako samodzielną podstawę do postawienia diagnozy.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest HOMA-IR, jak poprawnie go obliczyć, dlaczego wartości takie jak 2,0 czy 2,5 nie są uniwersalnymi „normami” oraz kiedy wynik warto omówić z lekarzem.

Co to jest wskaźnik HOMA-IR?

HOMA-IR, czyli Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance, jest matematycznym wskaźnikiem umożliwiającym oszacowanie insulinooporności na podstawie stężenia glukozy i insuliny w warunkach na czczo.

Model HOMA został opisany w 1985 roku przez zespół Davida Matthewsa w czasopiśmie „Diabetologia”. Jego założeniem było wykorzystanie zależności pomiędzy wydzielaniem insuliny przez komórki beta trzustki a stężeniem glukozy we krwi w warunkach metabolicznej równowagi.

W pierwotnym badaniu wyniki modelu porównywano m.in. z rezultatami uzyskiwanymi przy zastosowaniu klamry euglikemiczno-hiperinsulinowej – zaawansowanej metody badawczej wykorzystywanej do bezpośredniej oceny wrażliwości na insulinę. Uzyskano istotną korelację pomiędzy metodami, co przyczyniło się do rozpowszechnienia HOMA w badaniach naukowych. 

HOMA-IR pozostaje jednak wskaźnikiem pośrednim, a nie bezpośrednim pomiarem wrażliwości tkanek na insulinę. Autorzy zajmujący się modelem HOMA również zwracają uwagę na jego ograniczenia oraz konieczność prawidłowego stosowania i interpretacji. 

Więcej informacji o samej insulinooporności, jej przyczynach, objawach i postępowaniu znajdziesz w osobnym artykule.

Jak działa insulina i na czym polega insulinooporność?

Insulina jest hormonem produkowanym przez komórki beta trzustki. Jednym z jej podstawowych zadań jest regulowanie gospodarki glukozowej organizmu.

Po posiłku zwiększenie stężenia glukozy we krwi pobudza wydzielanie insuliny. Hormon wiąże się z receptorami insulinowymi i uruchamia wewnątrzkomórkowe szlaki sygnałowe. W mięśniach szkieletowych i tkance tłuszczowej prowadzi to między innymi do przemieszczania transporterów GLUT4 do błony komórkowej, co ułatwia transport glukozy do komórek.

Insulinooporność oznacza osłabioną odpowiedź tkanek na działanie insuliny. Może dotyczyć w różnym stopniu między innymi mięśni szkieletowych, wątroby oraz tkanki tłuszczowej.

Organizm może przez pewien czas kompensować zmniejszoną wrażliwość tkanek poprzez zwiększone wydzielanie insuliny. Dzięki temu stężenie glukozy może pozostawać prawidłowe mimo istniejących zaburzeń metabolicznych.

Właśnie dlatego insulinooporność i stan przedcukrzycowy nie są pojęciami tożsamymi. Stan przedcukrzycowy rozpoznaje się na podstawie określonych kryteriów glikemicznych, natomiast HOMA-IR nie stanowi kryterium rozpoznania stanu przedcukrzycowego ani cukrzycy. 

Kiedy warto rozważyć oznaczenie glukozy i insuliny oraz obliczenie HOMA-IR?

Nie ma zaleceń, zgodnie z którymi HOMA-IR powinien być rutynowym badaniem przesiewowym wykonywanym u każdej zdrowej osoby.

Lekarz może jednak zdecydować o oznaczeniu insuliny na czczo i wykorzystaniu HOMA-IR jako jednego z parametrów pomocniczych w ocenie metabolicznej pacjenta.

Szerszej oceny gospodarki węglowodanowej mogą wymagać między innymi osoby z:

• nadwagą lub otyłością, szczególnie otyłością brzuszną,
• nieprawidłową glikemią na czczo lub nieprawidłowym wynikiem HbA1c,
• rodzinnym występowaniem cukrzycy typu 2,
• zespołem metabolicznym,
• zespołem policystycznych jajników (PCOS),
• metaboliczną dysfunkcją związaną ze stłuszczeniem wątroby – MASLD, dawniej określaną jako NAFLD,
• innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Objawy takie jak senność po posiłkach, przewlekłe zmęczenie, zwiększony apetyt czy trudności w kontrolowaniu masy ciała są nieswoiste i mogą mieć wiele różnych przyczyn. Same w sobie nie pozwalają rozpoznać insulinooporności.

W przypadku PCOS zaburzenia gospodarki insulinowej występują stosunkowo często, jednak HOMA-IR nie jest testem służącym do rozpoznawania samego PCOS. Więcej o tym zaburzeniu przeczytasz w artykule zespół policystycznych jajników (PCOS) – przyczyny, objawy i leczenie.

W aktualnych europejskich wytycznych EASL-EASD-EASO dotyczących MASLD wskazano natomiast, że ocena insulinooporności – na przykład za pomocą HOMA-IR – może być rozważona w celu dokładniejszego scharakteryzowania zaburzeń metabolicznych u osób z podejrzeniem MASLD bez rozpoznanej cukrzycy typu 2. Jest to jednak rekomendacja o ograniczonej sile dowodów, a nie zalecenie wykonywania HOMA-IR u każdego pacjenta. 

Jak obliczyć wskaźnik HOMA-IR?

Najbardziej rozpowszechniona postać wskaźnika HOMA-IR wykorzystuje jednocześnie oznaczone stężenie glukozy i insuliny na czczo.

Wzór HOMA-IR dla glukozy w mg/dl

Jeżeli stężenie glukozy podano w mg/dl, stosowany jest wzór:

HOMA-IR = glukoza na czczo (mg/dl) × insulina na czczo (µIU/ml) / 405

Przykład:

glukoza na czczo: 90 mg/dl
insulina na czczo: 8 µIU/ml

HOMA-IR = 90 × 8 / 405 = 1,78

Sam wynik 1,78 nie pozwala jednak stwierdzić ani wykluczyć insulinooporności bez uwzględnienia pozostałych informacji klinicznych.

Wzór HOMA-IR dla glukozy w mmol/l

Jeżeli glukoza podawana jest w mmol/l:

HOMA-IR = glukoza na czczo (mmol/l) × insulina na czczo (µIU/ml) / 22,5

Obie wersje wzoru służą do obliczenia tego samego klasycznego wskaźnika HOMA-IR.

Czy HOMA-IR ma jednostkę?

HOMA-IR jest indeksem matematycznym i w praktyce przedstawia się go jako wartość bezjednostkową.

Kalkulator HOMA-IR online – czy wynik jest wiarygodny?

Kalkulator HOMA-IR może prawidłowo wykonać obliczenie matematyczne, jeśli zostaną do niego wpisane odpowiednie wartości i jednostki.

Problem zaczyna się na etapie interpretacji.

Internetowy kalkulator może policzyć HOMA-IR, ale nie zna między innymi:

• historii chorób pacjenta,
• stosowanych leków,
• wieku i stanu fizjologicznego,
• wyników HbA1c lub OGTT,
• chorób współistniejących,
• metody użytej przez laboratorium do oznaczenia insuliny.

Dlatego kalkulator nie powinien automatycznie prezentować komunikatu typu „masz insulinooporność” wyłącznie po przekroczeniu jednej arbitralnie ustalonej wartości.

Jaki wynik HOMA-IR jest prawidłowy?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących HOMA-IR – i jednocześnie źródło wielu nieporozumień.

Nie istnieje jedna uniwersalna norma HOMA-IR

W literaturze naukowej stosowano różne punkty odcięcia, często znajdujące się w zakresie około 2,0-2,5, ale spotyka się również wartości niższe lub wyższe. 

Nie oznacza to, że 2,5 jest uniwersalną granicą oddzielającą osoby zdrowe od osób z insulinoopornością.

Optymalny punkt odcięcia może zależeć m.in. od:

• wieku,
• płci,
• pochodzenia i charakterystyki badanej populacji,
• masy ciała,
• współistniejących chorób,
• kryterium, względem którego oceniano insulinooporność,
• zastosowanego testu laboratoryjnego do oznaczania insuliny.

Przegląd badań dotyczących HOMA-IR wskazuje na dużą zmienność stosowanych wartości granicznych i podkreśla trudność w wyznaczeniu jednego punktu odcięcia odpowiedniego dla wszystkich populacji. 

Dodatkowo badanie porównujące współczesne komercyjne testy do oznaczania insuliny wykazało istotne różnice pomiędzy metodami laboratoryjnymi.  Ma to bezpośrednie znaczenie dla HOMA-IR, ponieważ stężenie insuliny jest jednym z dwóch składników wzoru.

Czy wynik HOMA-IR poniżej 1,0 jest „idealny”?

Niska wartość HOMA-IR może odpowiadać dobrej wrażliwości na insulinę, ale nie istnieje oficjalna uniwersalna norma mówiąca, że każda wartość poniżej 1,0 jest „optymalna”.

Nie można również na podstawie samego HOMA-IR stwierdzić, że ryzyko cukrzycy lub chorób sercowo-naczyniowych jest minimalne.

Ryzyko metaboliczne zależy od wielu czynników, w tym między innymi glikemii, ciśnienia tętniczego, profilu lipidowego, masy i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, palenia tytoniu, aktywności fizycznej, wieku i obciążeń rodzinnych.

HOMA-IR między 1,0 a 2,5 – czy to „strefa graniczna”?

Określenie „strefa graniczna 1,0-2,4” jest spotykane w materiałach popularnonaukowych, ale nie stanowi powszechnie przyjętego standardu diagnostycznego.

Przykładowo w hiszpańskim badaniu populacyjnym EPIRCE wartości HOMA-IR najlepiej identyfikujące zwiększone ryzyko kardiometaboliczne różniły się w zależności od płci i wieku. Autorzy uzyskali m.in. wartość około 1,85 u mężczyzn bez cukrzycy. 

Nie oznacza to jednak, że 1,85 jest uniwersalną granicą insulinooporności. Badanie dobrze pokazuje natomiast, dlaczego interpretacja HOMA-IR powinna uwzględniać charakterystykę konkretnej populacji.

Czy HOMA-IR powyżej 2,5 oznacza insulinooporność?

Nie można powiedzieć, że wynik ≥2,5 samodzielnie i jednoznacznie rozpoznaje insulinooporność.

Wartość około 2,5 była wykorzystywana jako punkt odcięcia w części badań i jest często stosowana orientacyjnie, ale nie jest uniwersalnym kryterium diagnostycznym zatwierdzonym przez ADA, PTD czy WHO.

Jeżeli HOMA-IR jest podwyższony w stosunku do zakresu stosowanego przez laboratorium albo budzi wątpliwości w kontekście pozostałych wyników badań, warto omówić go z lekarzem.

Dlaczego wyniki HOMA-IR mogą różnić się między laboratoriami?

Jednym z ważniejszych ograniczeń HOMA-IR jest brak pełnej standaryzacji metod oznaczania insuliny.

Badanie opublikowane w 2025 roku, w którym porównano 12 komercyjnych metod oznaczania insuliny, wykazało znaczącą zmienność wyników pomiędzy testami. 

W praktyce oznacza to, że:

• wynik insuliny wykonany w dwóch różnych laboratoriach nie zawsze jest bezpośrednio porównywalny,
• różnica w oznaczeniu insuliny wpływa również na obliczony HOMA-IR,
• podczas monitorowania zmian w czasie korzystne może być wykonywanie oznaczeń w tym samym laboratorium i tą samą metodą, jeżeli jest to możliwe.

To kolejny powód, dla którego nie należy traktować jednego punktu odcięcia HOMA-IR jako wartości obowiązującej wszystkich pacjentów i wszystkie laboratoria.

HOMA1 a HOMA2 – czym się różnią?

Popularny wzór z dzielnikiem 22,5 lub 405 jest uproszczonym sposobem obliczania klasycznego HOMA-IR.

Później opracowano bardziej rozbudowany model HOMA2, który uwzględnia nieliniową zależność pomiędzy stężeniem glukozy a wydzielaniem insuliny oraz dodatkowe elementy fizjologii gospodarki glukozowo-insulinowej.

HOMA2 nie jest obliczany przy użyciu jednego prostego wzoru. Do uzyskania wyniku wykorzystywany jest model komputerowy opracowany przez zespół związany z Uniwersytetem Oksfordzkim. 

Autorzy modelu zwracają uwagę, że klasyczne liniowe równania HOMA są przybliżeniem i nie powinny być automatycznie utożsamiane z wynikami modelu HOMA2. 

Dlatego jeżeli na wyniku laboratoryjnym podano HOMA2-IR, nie należy porównywać go bezpośrednio z wynikiem obliczonym samodzielnie klasycznym wzorem HOMA1 bez sprawdzenia, jaką metodę zastosowało laboratorium.

Jak przygotować się do oznaczenia glukozy i insuliny na czczo?

Ponieważ HOMA-IR bazuje na wartościach uzyskanych na czczo, prawidłowe przygotowanie do pobrania krwi ma znaczenie dla wiarygodności wyniku.

1. Pozostań na czczo

Najczęściej zaleca się zachowanie postu przez około 8–12 godzin przed pobraniem, zgodnie z instrukcją laboratorium i zaleceniem lekarza.

W tym czasie można pić wodę.

2. Nie jedz i nie pij napojów zawierających kalorie

Przed pobraniem należy unikać między innymi:

• kawy z mlekiem lub cukrem,
• słodzonych napojów,
• soków,
• napojów energetycznych,
• alkoholu.

Najbezpieczniejszym wyborem jest zwykła woda.

3. Unikaj nietypowo intensywnego wysiłku

Aktywność fizyczna może czasowo wpływać na gospodarkę glukozowo-insulinową. Przed badaniem warto unikać szczególnie intensywnego lub nietypowego wysiłku i stosować się do instrukcji laboratorium.

4. Przed pobraniem odpocznij

Silny stres, brak snu czy pośpiech mogą wpływać na stężenie hormonów i glukozy. Dobrym rozwiązaniem jest przyjście do punktu pobrań z niewielkim wyprzedzeniem i pozostanie przez kilka minut w spoczynku.

5. Nie odstawiaj samodzielnie leków

Nie należy samodzielnie odstawiać metforminy, glikokortykosteroidów ani innych leków tylko po to, aby wykonać oznaczenie HOMA-IR.

Jeżeli lekarz zleca badanie w celu oceny skuteczności leczenia, wynik podczas stosowania leku może być właśnie informacją potrzebną do kontroli terapii.

Jeżeli celem diagnostyki jest ocena metabolizmu w innych warunkach, sposób przyjmowania leków przed pobraniem powinien zostać ustalony indywidualnie z lekarzem.

Nie ma uniwersalnej zasady nakazującej odstawienie metforminy na kilka dni przed badaniem HOMA-IR.

Co może wpływać na wynik HOMA-IR?

Na stężenie glukozy i insuliny, a tym samym na obliczony HOMA-IR, mogą wpływać między innymi:

• ostra infekcja i inne choroby przebiegające ze stanem zapalnym,
• silny stres,
• brak snu,
• intensywny wysiłek fizyczny,
• nieprzestrzeganie postu przed pobraniem,
• niektóre leki, w tym glikokortykosteroidy,
• leki wpływające na gospodarkę glukozowo-insulinową,
• ciąża,
• okres dojrzewania,
• zaburzenia wydzielania insuliny.

Dlatego pojedynczy wynik zawsze należy interpretować w odpowiednim kontekście.

Ograniczenia HOMA-IR – kiedy wynik może być szczególnie trudny do interpretacji?

HOMA-IR opiera się na zależności pomiędzy glukozą a endogennym wydzielaniem insuliny w warunkach na czczo.

Jego przydatność jest więc ograniczona między innymi:

• u osób z cukrzycą typu 1,
• u osób leczonych insuliną egzogenną,
• przy znacznym upośledzeniu wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki,
• w ostrych stanach chorobowych,
• w ciąży, jeżeli miałby być stosowany zamiast standardowych metod diagnostycznych,
• wtedy, gdy próbuje się na jego podstawie samodzielnie diagnozować cukrzycę lub stan przedcukrzycowy.

Wskaźnik powinien być traktowany jako element szerszej oceny metabolicznej.

HOMA-IR a cukrzyca i stan przedcukrzycowy

Podwyższony HOMA-IR nie oznacza automatycznie cukrzycy ani stanu przedcukrzycowego.

Zgodnie z aktualnymi standardami ADA cukrzycę u osoby niebędącej w ciąży można rozpoznać na podstawie jednego z określonych kryteriów glikemicznych, m.in.:

• glukozy w osoczu na czczo ≥126 mg/dl (≥7,0 mmol/l),
• glukozy po 2 godzinach w OGTT ≥200 mg/dl (≥11,1 mmol/l),
• HbA1c ≥6,5% (48 mmol/mol),
• glikemii przygodnej ≥200 mg/dl w obecności klasycznych objawów hiperglikemii lub przełomu hiperglikemicznego.

Przy braku jednoznacznej hiperglikemii rozpoznanie wymaga potwierdzenia nieprawidłowego wyniku zgodnie z przyjętymi kryteriami. 

Aktualne polskie zalecenia dotyczące diagnostyki i leczenia cukrzycy publikuje również Polskie Towarzystwo Diabetologiczne.

HOMA-IR nie znajduje się wśród kryteriów diagnostycznych cukrzycy.

HOMA-IR a OGTT i „krzywa insulinowa”

Klasyczny HOMA-IR opisuje zależność pomiędzy glukozą i insuliną na czczo. Nie pokazuje bezpośrednio odpowiedzi organizmu po spożyciu glukozy.

Do oceny gospodarki glukozowej może być wykorzystywany doustny test obciążenia glukozą – OGTT, podczas którego pacjent przyjmuje 75 g glukozy, a następnie w określonym czasie oznaczane jest stężenie glukozy.

OGTT z pomiarem glukozy jest wystandaryzowanym narzędziem stosowanym m.in. w diagnostyce cukrzycy i zaburzeń tolerancji glukozy. 

W niektórych sytuacjach lekarz może dodatkowo zlecić oznaczenia insuliny podczas testu. Należy jednak pamiętać, że dla stężeń insuliny w poszczególnych punktach OGTT nie istnieją uniwersalne, powszechnie przyjęte progi pozwalające samodzielnie rozpoznać tzw. „insulinooporność poposiłkową”.

Dlatego wyniku „krzywej insulinowej” nie należy interpretować w oderwaniu od glikemii i sytuacji klinicznej pacjenta.

HOMA-IR a QUICKI

QUICKI, czyli Quantitative Insulin Sensitivity Check Index, jest innym matematycznym wskaźnikiem wykorzystującym stężenia glukozy i insuliny na czczo.

Podobnie jak HOMA-IR jest metodą pośrednią i nie zastępuje bezpośredniego pomiaru wrażliwości na insulinę. W praktyce klinicznej nie ma potrzeby samodzielnego obliczania wielu różnych indeksów metabolicznych bez określonego celu diagnostycznego.

O doborze właściwych badań powinien decydować lekarz na podstawie całego obrazu klinicznego.

HOMA-IR u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży interpretacja HOMA-IR jest jeszcze trudniejsza niż u dorosłych.

W okresie dojrzewania fizjologicznie zmienia się wrażliwość na insulinę, a wartości HOMA-IR mogą zależeć między innymi od:

• wieku,
• płci,
• etapu dojrzewania płciowego,
• BMI i składu ciała,
• populacji, z której pochodzi dziecko.

W poszczególnych badaniach pediatrycznych proponowano różne punkty odcięcia, nie można jednak traktować jednej konkretnej wartości jako uniwersalnej „normy HOMA-IR dla dzieci”.

Wyniki u dzieci i nastolatków powinny być interpretowane przez lekarza z uwzględnieniem wieku, rozwoju i pozostałych wyników badań.

HOMA-IR w ciąży

W prawidłowej ciąży wraz z jej rozwojem dochodzi do fizjologicznych zmian wrażliwości na insulinę.

HOMA-IR nie jest standardowym kryterium rozpoznania cukrzycy ciążowej. Diagnostyka zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży opiera się na określonych kryteriach glikemicznych i odpowiednio wykonywanych testach obciążenia glukozą.

Dlatego kobieta w ciąży nie powinna interpretować swojego HOMA-IR według wartości stosowanych orientacyjnie dla ogólnej populacji osób dorosłych.

Co zrobić, jeśli HOMA-IR jest podwyższony?

Podwyższony wynik nie powinien być powodem do samodzielnego stawiania diagnozy ani rozpoczynania leczenia.

W pierwszej kolejności warto sprawdzić:

• czy badanie zostało wykonane prawidłowo na czczo,
• czy jednocześnie występują nieprawidłowości glikemii lub HbA1c,
• czy wynik mieści się w zakresie interpretacyjnym stosowanym przez dane laboratorium,
• czy występują inne czynniki ryzyka metabolicznego,
• czy przyjmowane leki mogą wpływać na wynik.

Lekarz może zdecydować o rozszerzeniu diagnostyki m.in. o oznaczenie glukozy na czczo, HbA1c, profil lipidowy, pomiar ciśnienia tętniczego, ocenę masy ciała i obwodu talii, a w określonych przypadkach również OGTT lub inne badania.

Nie u każdego pacjenta potrzebny będzie taki sam zestaw badań.

Czy insulinooporność można zmniejszyć?

Wrażliwość tkanek na insulinę nie jest cechą stałą i w wielu przypadkach można ją istotnie poprawić.

Podstawowe działania zależą od sytuacji zdrowotnej konkretnej osoby, ale mogą obejmować:

Regularną aktywność fizyczną

Zarówno aktywność aerobowa, jak i trening oporowy mogą korzystnie wpływać na metabolizm glukozy i wrażliwość tkanek na insulinę.

Nie ma konieczności rozpoczynania od bardzo intensywnych treningów – liczy się przede wszystkim regularność i dostosowanie wysiłku do stanu zdrowia oraz możliwości pacjenta.

Zbilansowany sposób żywienia

Nie istnieje jedna „dieta na insulinooporność” odpowiednia dla każdego.

Znaczenie ma między innymi jakość spożywanych produktów, odpowiednia ilość błonnika, warzyw, źródeł białka i zdrowych tłuszczów oraz dostosowanie ilości energii do indywidualnych potrzeb.

Pomocnym narzędziem w komponowaniu posiłków może być znajomość indeksu glikemicznego i jego wpływu na poziom glukozy we krwi, choć również indeks glikemiczny nie powinien być jedynym kryterium wyboru produktów.

Redukcję nadmiernej masy ciała – jeśli jest wskazana

U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała może poprawić parametry metaboliczne i wrażliwość na insulinę.

Cel oraz tempo redukcji powinny być dostosowane indywidualnie.

Sen i regenerację

Regularny, odpowiednio długi sen jest jednym z elementów zdrowia metabolicznego. Przewlekły niedobór snu może niekorzystnie wpływać na regulację glukozy oraz apetytu.

Leczenie chorób współistniejących

U części pacjentów konieczne jest równoległe leczenie innych zaburzeń metabolicznych lub hormonalnych. Leczenie farmakologiczne zawsze powinno wynikać z konkretnych wskazań medycznych.

Kiedy skonsultować wynik z lekarzem?

Konsultację warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy podwyższonemu HOMA-IR towarzyszą:

• nieprawidłowa glikemia na czczo,
• nieprawidłowe HbA1c,
• nieprawidłowy wynik OGTT,
• otyłość brzuszna,
• nieprawidłowy profil lipidowy,
• nadciśnienie tętnicze,
• PCOS,
• MASLD,
• rodzinne występowanie cukrzycy typu 2,
• inne zaburzenia metaboliczne.

W zależności od sytuacji oceną gospodarki węglowodanowej może zajmować się lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, diabetolog lub endokrynolog.

Informacje o zakresie konsultacji w Centrum Medycznym SMART dostępne są na stronach poradni: diabetologia w Krakowie oraz endokrynologia w Krakowie.

HOMA-IR – najważniejsze informacje

HOMA-IR jest prostym i szeroko wykorzystywanym wskaźnikiem szacującym insulinooporność na podstawie glukozy i insuliny na czczo.

Najważniejsze jest jednak to, że nie istnieje jedna uniwersalna norma HOMA-IR.

Wartości 2,0 czy 2,5 mogą pojawiać się jako punkty odcięcia w publikacjach naukowych i materiałach edukacyjnych, ale nie powinny być traktowane jako samodzielne kryterium rozpoznania insulinooporności.

HOMA-IR:

• nie rozpoznaje cukrzycy,
• nie jest równoważny ze stanem przedcukrzycowym,
• nie zastępuje badania krzywej cukrowej (testu OGTT) ani HbA1c,
• nie powinien być interpretowany wyłącznie przez kalkulator internetowy,
• powinien być oceniany razem z innymi wynikami oraz sytuacją kliniczną pacjenta.

Jeżeli wynik budzi wątpliwości, najbardziej wartościowa jest jego interpretacja w kontekście całego obrazu metabolicznego, a nie próba przypisania pacjenta do jednej z internetowych „stref HOMA-IR”.

Bibliografia

1. Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, Naylor BA, Treacher DF, Turner RC.
   Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412–419. DOI: 10.1007/BF00280883.
   PubMed – Matthews i wsp., 1985
2. Wallace TM, Levy JC, Matthews DR.
   Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487–1495. DOI: 10.2337/diacare.27.6.1487.
   PubMed – Wallace, Levy, Matthews, 2004
3. University of Oxford, Radcliffe Department of Medicine, Diabetes Trials Unit.
   HOMA – History. HOMA1 and HOMA2 model.
   University of Oxford – historia modelu HOMA i HOMA2
4. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes.
   2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1)–S49.
   ADA Standards of Care in Diabetes 2026 – Diagnosis and Classification
5. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne.
   Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2026.
   Polskie Towarzystwo Diabetologiczne – Zalecenia 2026
6. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO).
   EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD). 2024.
   Pełne wytyczne EASL–EASD–EASO dotyczące MASLD
7. Tahapary DL, Pratisthita LB, Fitri NA, et al.
   Challenges in the diagnosis of insulin resistance: Focusing on the role of HOMA-IR and Triglyceride/Glucose index. Diabetes Metab Syndr. 2022;16(8):102581. DOI: 10.1016/j.dsx.2022.102581.
   PubMed – przegląd dotyczący diagnostyki insulinooporności i punktów odcięcia HOMA-IR
8. Rohlfing C, Petroski G, Hatten-Beck M, et al.
   The current status of serum insulin measurements and the need for standardization. Clin Chem Lab Med. 2025;63(12):2442–2446. DOI: 10.1515/cclm-2025-0552.
   PubMed – standaryzacja oznaczeń insuliny, 2025
9. Gayoso-Diz P, Otero-González A, Rodriguez-Alvarez MX, et al.
   Insulin resistance (HOMA-IR) cut-off values and the metabolic syndrome in a general adult population: effect of gender and age: EPIRCE cross-sectional study. BMC Endocr Disord. 2013;13:47. DOI: 10.1186/1472-6823-13-47.
   PubMed – badanie EPIRCE dotyczące zmienności punktów odcięcia HOMA-IR

Informacja: artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani interpretacji wyników badań w odniesieniu do stanu zdrowia konkretnej osoby.